We hebben allemaal een bepaald beeld bij het woord ‘vluchten’. We hoeven de krant maar open te slaan of de televisie aan te zetten om te lezen over of kijken naar vluchtelingen. Toch kom je het begrip ook dichter bij huis tegen: het is – naast vechten, bevriezen en pleasen – één van de vier overlevingsroutes die worden aangestuurd door ons autonome zenuwstelsel.
Vluchten is meer dan letterlijk aan een oorlog of gevaar ontsnappen. Het is ook een patroon dat je redt wanneer een ruzie ontstaat op een terrasje en jij gauw doorloopt of naar de wc gaat. In een split second handel je zonder dat je erover nadenkt. Je autonome zenuwstelsel zorgt er in noodsituaties voor dat jij reageert zoals je reageert. Daar heb je zelf geen keuze in. Je lichaam reageert automatisch als er gevaar is. Het heeft dan ook geen zin om je er schuldig over te voelen dat jij in zo’n acute situatie in de vluchtmodus terechtkwam en daardoor een ander wellicht niet te hulp schoot.
Je zenuwstelsel checkt continu of er gevaar is of dat iets veilig is. Als er in je leven veel is gebeurd, ben je meer gefocust op gevaar. Jouw zenuwstelsel wil jou in leven houden, en dat betekent niet per se comfortabel houden. Overleven is waar het om gaat ook al is wat er nu gebeurt niet levensbedreigend. Door oude patronen en ervaringen kun je in zo’n vluchtmodus blijven hangen. Dat wordt dan de bril waardoor je naar de wereld kijkt. Logisch, want je onderbewustzijn wil je lichaam nog steeds in veiligheid brengen. Alleen de manier waarop is nu niet meer helpend. Je reageert op situaties op een manier die misschien toen passend was, maar in het hier en nu uit verhouding is en daardoor jou nu disreguleert.
Dat kan zich uiten doordat je bijvoorbeeld confrontaties vermijdt of vlucht in je werk of je verliest in details, piekeren of je perfectionisme. Zowel je geest als je lichaam is onrustig. Vluchten is nauw verwant aan vechten. Het uit zich alleen anders, maar je staat net als bij vechten altijd ‘aan’ om maar niet te hoeven voelen. Om weg te blijven bij je gevoel. Het voelt wat paniekerig, je kunt moeilijk stilzitten en hebt het idee dat het te heet onder je voeten wordt. Confrontaties aangaan is ook heel moeilijk in deze overlevingsroute en verslavingen liggen op de loer. Het gevaar bestaat zelfs dat je doorschiet naar pleasen en gaat meepraten met de ander om maar aardig gevonden te willen worden.
Vluchten als overlevingsroute bij acuut gevaar is een heel goed en nuttig mechanisme. Maar als je erin doorschiet, kom je in de problemen. Het houd je weg bij je gevoel en wat er werkelijk toe doet. En alhoewel je geen invloed hebt op die acute schrikreactie, heb je wel een keuze in je gedrag wanneer je continu in die vluchtmodus zit. Betrap je jezelf hierop? Doe dan eens de volgende oefening. Richt je aandacht op je ademhaling. Begin eens met een heel diepe zucht. Dit is de natuurlijke manier van je lichaam-hersenverbinding om spanning los te laten en je zenuwstelsel te resetten. Adem rustig in door je neus, hou je ademhaling even vast en adem langzaam en lang uit door met mond terwijl je een fff-klank maakt. Doe dit een paar keer. Hiermee haal je je lichaam uit de stressstand en creëer je ontspanning.
Het valt niet mee om deze overlevingsroute, die waarschijnlijk al sinds je jeugd ingesleten is geraakt, terug te brengen tot het mechanisme waarvoor het oorspronkelijk bedoeld is: vluchten bij een noodsituatie. Daar is tijd voor nodig. En hulp die ik je graag wil bieden. Mijn videotraining ‘Van denken naar voelen’ kan daarbij al een mooie opstap zijn naar de groepstraining die ik een paar keer per jaar organiseer.