Vechten, vluchten, bevriezen en pleasen zijn nuttige overlevingsroutes waarmee ons lichaam is uitgerust. Dit oeroude systeem, dat wij delen met andere zoogdieren, reageert instinctief om ons te beschermen. En hoewel we als mens geëvolueerd zijn, reageert ons zenuwstelsel nog steeds op dezelfde manier wanneer we ons bedreigd voelen.
In een eerder blogartikel vertelde ik je al over pleasen, en nu wil ik het over vechten hebben. Dat begrip hoef je niet heel letterlijk te nemen, want het kan er wel op tientallen verschillende manieren uitzien en ziet er niet altijd uit als agressie of een conflict. Wanneer je begrijpt hoe deze overlevingsroute zich op verschillende manieren kan uiten, leer je jezelf beter begrijpen.
Toch wil ik eerst nog benadrukken dat er een goede kant zit aan die vier overlevingsroutes. Ze zijn bedoeld om jou veilig te houden en moeten kortdurend ingezet kunnen worden. Ze zorgen ervoor dat je net even een tandje kunt bijzetten om tóch die trein te halen, om op het laatste moment aan de kant te springen voor een voorbijrazende auto, te bevriezen wanneer er ineens ijskoud water uit de douchekop stroomt of gewoon om de buren een handje te helpen. Wanneer je blijft ‘hangen’ in deze overlevingsmodus, raak je vaak gedisreguleerd en kan vechten juist tegen je werken.
In een gereguleerde vechtmodus kun je assertief, duidelijk en krachtig reageren zonder dat het jouw dagelijkse leven beheerst. Het kan je helpen om gezonde grenzen te stellen en jezelf te beschermen in uitdagende situaties. Bijvoorbeeld: je kunt je uitspreken tijdens een moeilijk gesprek op je werk zonder overreageren of defensief te worden. In deze staat blijf je gegrond, je emoties zijn beheerst, en je hebt controle over hoe je reageert.
Wanneer vechten gedisreguleerd raakt, lijkt het alsof je constant op scherp staat. Je voelt je snel aangevallen, hebt een kort lontje, explosieve emoties en bent altijd bezig met de controle behouden. Deze staat kan je energie uitputten en je relaties belasten. Gedisreguleerd vechten is niet alleen zichtbaar in conflicten, het kan ook subtieler zijn: controle willen houden of het niet kunnen loslaten van kleine ergernissen of defensief reageren op feedback. In deze staat vecht je niet vanuit kracht, maar vanuit een gevoel van voortdurende dreiging. Eigenlijk sta je altijd ‘aan’. Je hebt het gevoel dat je altijd ‘iets’ moet doen.
Als jij dit bij jezelf herkent en erkent dat jij altijd maar aan in de vechtmodus zit, kan het zijn dat de trigger daarvoor in je verleden ligt. Waren jouw ouders vroeger bijvoorbeeld heel kritisch of juist controlerend? Dan zat je als kind waarschijnlijk continu in die vechtmodus. Onbewust heb je je heel lang schrap gezet om reacties te vermijden. Dus als iemand je nu (constructieve) feedback geeft, kan het zijn dat je (lichaam) reageert als vroeger. Je voelt spanning in je maag en gaat jezelf verdedigen. Onbewust kan je lichaam nu nog steeds reageren alsof het in diezelfde situatie verkeert, waardoor je vechtmodus chronisch wordt.
Pas als je dat zelf ziet, en snapt wat er gebeurt, kun je ontdekken waardoor je getriggerd wordt en voelen wat er nodig is om jezelf en je zenuwstelsel te ondersteunen. Vroeger kon je er geen ruimte aan geven om het te voelen – dat had je weggestopt – en kon je de reactie die je eigenlijk had willen geven niet afmaken zodat je het kon loslaten. Je kunt leren om je zenuwstelsel te kalmeren en terug te keren naar een gereguleerde staat, al is dit geen snelle oplossing. Door contact te maken met je lichaam en te leren wat jou helpt om te kalmeren, kun je de kracht van vechten inzetten zonder erdoor beheerst te worden.
Mijn videotraining ‘Van denken naar voelen’ kan voor jou al een eerste stap zijn om die gedisreguleerde staat van vechten los te laten en beter in contact met je lichaam te komen. Of schrijf je in voor mijn groepstraining, die meerdere keren per jaar van start gaat. Hierin leer je hoe je jouw overlevingsroutes kunt herkennen en reguleren, zodat je de vechtkracht kunt inzetten wanneer dat écht nodig is. Hier vind je meer informatie en de data.